Dithmarschen-Wiki

Druckversion | Impressum | Datenschutz

Plattdeutsch

Aus Dithmarschen-Wiki

Zitat aus der plattdeutschen Wikipedia; Beispiel für die Schreibweise eines Nicht-Dithmarscher Platt:

Moin un willkamen bi de plattdüütsche Utgaav vun dat Wikiwöörbook

Dat Wiktionary is en free Wöörbook op Plattdüütsch, bi dat jedereen mitwarken kann. Mitmaken is ganz licht.

In Tosomenarbeed mit dat plattdütsche Nokieksel vun Wikipedia

Plattdüütsch (Neddersassisch) höört to de westgermaanschen Spraken. Se hett den tweten germaanschen Luudwannel nich mitmaakt un is dormit ene nedderdüütsche Spraak. De Utdrück Nedderdüütsch un Neddersassisch (Nedersaksisch) warrt denn ok ganz faken jüst so bruukt as Plattdüütsch.

De offizielle Sprakenkood na ISO 639-2 is nds. Plattdüütsch is in dat Königriek vun de Nedderlannen un in de Bundsrepublik Düütschland in de Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken opnahmen. Quell: Plattdütschet Wikipedia

Inhaltsverzeichnis

Plattdüütsche Orthographie

Plattdüütsche Orthografie, dat meent de Schrievwies vun de plattdüütsche Spraak. In de Hansetiet hefft se dat mit dat Schrieven jüst so nipp un nau nahmen as in’t Hoochdüütsche un Ingelsche, dat heet, meist nich so doll. Op Plattdüütsch hett sik - in’n Ünnerscheed to anner Spraken - avers keen Duden oder so wat dörsett. Gifft twors Standards, man dor bruukt sik keeneen an to hollen.

Dat Problem mit de plattdüütsche Orthografie sünd de velen Dialekten. Dat Plattdüütsch nich blots in een Land snackt warrt, un dat för ’n poor Vokale dat keen normalen düütschen oder engelschen Bookstaven gifft, to’n Bispill dat düstere a, wat meist na dat o rövergeiht, so as in dat Däänsche dat å. Tominnst is dat so, wenn’n dat vun dat Düütsche ut bekieken deit. In de Phonologie vun de Spraak sülven (wenn’n dat ankiekt, ahn dat mit dat Düütsche to verglieken), denn is dat eendoont, wieldat dat lange /a/ jümmers so utspraken warrt, je na Dialekt.

Een vun de gröttsten Problemen bi de Schrievwies vun dat Nedderdüütsche oder Plattdüütsche is dat de mehrsten Schrieverslüüd dat phoneetsch hebben wüllt, so as’n Aard Luutschrift, nipp un nau för elkeen Dialekt, nich abstrakter, phonemisch un överdialektaal, so as in annere Spraken. Dat annere grote Probleem is, dat de Schrievwies in Noorddüütschland na düütsche Aard maakt warrt (un in de Nedderlannen na hollandsche Aard), un dat de Lüüd daarbi in’n Tüdel kaamt, al wieldat dat ’n Barg Luden in’t Hoochdüütsche (un in’t Nedderlandsche) nich gifft. Nu dat de Spraak offitschell as egenstännig gellen deit, meent mehr un mehr Minschen, se schull ok wedder ehr egenstännige Schrievwies hebben, un se harr de al in de Hansetiet hatt. Dargegen meent annere, so wat schull wull de Dialekten tonichtenmaken. Man de annere Partie antert darop, dat ’n Standardschrievwies nich dat sülvige is as ’n Standardspraak, ’n „Hoochspraak“, dat bi ’n Standardschrievwies man blots dat Lesen vun twüschen den enkelten Dialekten lichter warrt. Ut Wikipedia.

Wat is de Wikipedia?

De Wikipedia is ene Enzyklopädie oder en Nakieksel, dat nich vun ene faste, betahlte Redaktschoon schreven warrt, sünnern man vun freewillige Mitarbeiders. De Naam Wikipedia sett sik tosamen ut Wiki, en hawaiiaansch Woort för „gau“, un Enzyklopädie. En Wiki is ene Websteed, bi de de Sieden vun jedereen licht un ahn groot Weten över technischen Kraam glieks in’n Nettkieker ännern kann. Disse plattdüütsche Utgaav vun Wikipedia, de dat siet April 2003 gifft, is blots ene vun vele Utgaven in verschedene Spraken. En Överblick över de annern Spraken gifft dat ünner Wikipedia:Spraken. De gröttsten sünd de engelsche mit mehr as 2,3 Millionen un de hoochdüütsche Wikipedia mit mehr as 700.000 Artikels. De Plattdüütsche höört dorbi mit 14.246 Artikels noch to de lüttjeren Utgaven. Anners as de bekannten druckten Enzyklopädien is de Wikipedia free. Dat gifft ehr nich blots kostenloos in’t Internett, jedereen dröff se bi Angaav vun de Quelle un de Autoren free koperen un annerwegens bruken. Dat is dör de GNU-Lizenz för fre’e Dokumentatschoon fastleggt, ünner de de Autoren jemehr Texten to Verfögung stellt.

Un dor kann ik ok mitmaken?

Jo, dor kann jedereen mitmaken. Wenn du noch jümmer Bedenken hest, denn lees di doch mal disse Siet dör, wat wi al fakener höört hebbt, un wat wi dorto to seggen hebbt.

Düt Siet hier op uns Dithmarschen-Wiki is man ers de Anfang. Dat geiht loter ers richtich los.

Plattdütsches Wikipedia

Hier geiht dat los:

Anmellen

Baven rechts kannst di anmellen un enen Brukernaam ingeven, de denn bi all diene Arbeiden an de Artikels spiekert warrt. Dat Anmellen is aver kene Plicht. Bet op en poor Utnahmen, Biller hoochladen to’n Bispeel, köönt nich anmellte Brukers allens maken, wat anmellte Brukers ok köönt.

Speelwisch

Disse Inwiesung is för Lüüd, de geern bi de Wikipedia mitmaken un wat schrieven wüllt, aver noch nienich wat mit en Wiki to kriegen hatt hebbt: *Inwiesung


Bispeeln


Klaus Groth (* 24. April 1819 in Heid, Dithmarschen; † 1. Juni 1899) weer en bekannten plattdüütschen Schriever. Klaus Groth warr den 24. April 1819 as de Söhn vun en Möller in Heid boren. He weer Lehrer in Heid. Bet 1853 weer he en poor Johr op Fehmarn. Do schreev he sien plattdüütsch Book „Quickborn“, wat 1852 rutkeem. Dör dat Book wörr he beröhmt. 1853 trock he mit 34 Johr no Kiel. He maak sik hier vun Oktober 1854 bet April 1855 mit Professer Karl Müllenhoff an’t Opschrieven vun de plattdüütsche Grammatik un Orthographie un ok an ne’e Utgaven vun de „Quickborn“. In den Winter 1854/1855 wörr dat Prosawerk „Vertelln“ maakt. 1858 schreev he de „Briefe über Hochdeutsch und Plattdeutsch“. In dat sülve Johr schreev he „Vör de Görn“. He wörr 1857 Professer in Kiel, man he is do blots Honorarprofesser för Germanistik bleven. To sien 80. Bortsdag geev em de Städer Kiel un Heid dat Ehrnbörgerrecht. An de Steed vun sien Huus in Kiel steiht vundaag en Siekenhuus, dat den Naam Quickborn hett.


Ivo Braak Johannes Edmund „Ivo“ Braak (Schrieversnaam ok Boje Braak; * 12. September 1906 in Marne; † 10. August 1991 in Kiel) weer en plattdüütschen Schriever un Perfesser. Braak is 1906 as Söhn vun en Obergerichtssekretär in Marne boren. He güng in Marne ok na Volks- un Realschool. Vun 1922 af an weer he op de Staatliche Bildungsanstalt in Plön un hett 1926 sien Abitur maakt. He hett düütsche un plattdüütsche Philologie in Kiel, Wien un Hamborg studeert un 1930 bi Otto Mensing in Kiel sien Dokter maakt. Denn het he bet 1932 noch wedder Pädagogik an de Pädagogische Akademie in Kiel studeert un weer 1932 bet 1935 Schoolmeester an’e Volksschool. 1935 hett he as Dozent an de Pädagogische Hoochschool in Kiel anfungen un is 1938 an de Pädagogische Hoochschool na Ollnborg gahn. Vun 1939 bet 1945 weer he Soldaat. In de eersten Johren na’n Krieg bet 1948 weer he bi de Schauspeleree in Itzehoe. Denn is he aver wedder an de Pädagogische Hoochschool in Flensborg anfungen. Dor weer he vun 1949 af an Perfesser un siet 1953 ok Viezdirekter. 1960 keem he na de Pädagogische Hoochschool in Kiel un weer dor vun 1961 bet 1967 Rekter. In Kiel is he bet 1973 bleven, as he in Pension gahn is. He weer ok Mitbegrünner vun dat Institut för nedderdüütsche Spraak in Bremen. Braak hett ok för’n NDR un för Radio Bremen arbeidt un dor Stücken spraken un ok plattdüütsche Dramen schreven un inszeneert. He hett sik dorbi, liekes as Hinrich Kruse in siene Kortgeschichten, ok mit aktuelle Themen so as de Schuld in de NS-Tiet uteneensett, to’n Bispeel in Tein Jahr un dree Daag (1954).


Ernst Christian Theodor Sophus Wilhelm Voss bedeutendender mecklenburgischer Geistlicher und erste plattdeutscher Bibelübersetzer (außerhalb Ostfrieslands) 1886 - 1936 Rostock

Dat Ni Testament för plattdütsch Lüd in ehr Muddersprak oewerdragen Deutsche Bibelgesellschaft Stuttgart ISBN 3-438-02602-3 / 1993 - 479 Seiten

Hier bekommen die Bibeltexte einen anderen Sinn, und werden unmittelbarer durch die Sprache der Väter, die die Sprache des Herzens bleibt, sinnlicher, vorausgesetzt man versteht platt und die Heilige Schrift.

Leseprobe aus Lukas 14:7-11 Mahnung zur Demut, Warnung vor Eigennutz

Tau dei,dei beden wiren,sä hei’n Gliknis, as he seg, wo jederein nah den boebelsten Platz trachen ded. Un her säd:“Büst du up ne Hochtid beden, denn sett di nicht glik baben an hen. Denn, is noch ‚n Högeren beden as du, denn kümmt süs dei an, dei un em beden hett, un seggt den taudi: „Mak Platz för dissen“, un kümmst denn unnen an tau sitten un mößt die denn wat scchämen. Oewerst wenn du bedeb büst, denn gah up den ünnelsten Platz sitten. Wenn denn dei kümmt,dei di beden hett, denn seggt he tau di: „Frunding,rück’n beten höger rup.“ Denn is di dat as ne Ihr vör die ganzen Gäst’. Denn weckerein sick sülwen dalsett’t, dei ward verhögt warden.


An den Vullmach sin Frau

Landesgevollmächtigter Hans Hansen (1758-1826) aus Marne dient als Vorbild: Seine Frau Elsabe Catharina Mein (1752-1815)brachte einen Hof von 70 Mg mit in die Ehe, Hansen und seine Frau galten als unsagbar wohlhabend, verloren ihren Reichtum um 1810.

Heerje!wat geist du stramm verbi
Un kennst mir gar ni mehr?
Lop du man to,-wat kümmert mi!
Dat bring die doch keen Ehr;
Ich weet darum doch, wat ich weet
Un seeg dat apen hin,
Un wenn din Mann ok Vullmach heet,
Un du Frau Vullmachtin.
Du weest wull doch, dat wi as Görn
Tohopen jümmers weern?
Dat ick de kralle Jung towörn,
Un du de kralle Deern?
Un weest du noch – dat Hus in’n Wall ?
Un weest noch ? Ik un du,
Wi wah’n darin un haarn uns all,
As weern wi Mann und Fru.
Un weest du noch , als inne Schol
Pesepter oppe Bank
Di mal gehörig wackeln wull?
Dar smeet ick mi damank
Un nehm för die de Prügels an;
Un weest du noch wa veel?!
De Jungs un Diens de seegn sick an
Un dachen wull er Deel
Un weest Du noch, as nößen wi
Tohop na’n Prester gingn?
Daröwer leet vun di un mi
En smuckes Leed sick singn!-
Un weest du noch? De Nawers meen’n
Dat wer doch Unrech ebn,
Dat unsere Oln dat steill ansehn
Un leeten uns betemn.
Un west du noch to Jott un Beer,
Wer jümmers na di söch?
Un wenn to Enn de Hopphei weer,
Wer denn na Hus die bröch?
Un weest Du noch?wa denn nie sul
De Wiver röhrn de Snut
Un slepen uns herum int’n Mul
As Brüdigam und Brut?
Un weest du noch?ick wurr Suldat,
Dar mußs ick fort in’n Krig,
Un weest du noch? Da oppe Strat?-
Wa weenst du bitterlich!
Dat wer ent Tid in Sus un Brus!-
Un as to En de Strir,
Un as ik woller keem to Hus,
Harrst du--- den Vullmach friet.



Websteden

De Plattdüütsch Nahrichten op Radio Bremen gifft dat siet 1977. Toeerst geev dat jümmer Dingsdag un Freedag Narichten. Vun 1995 af an ok jeden Dag. Un siet 1998 sünd de Narichten ok in’t Internett to lesen un to sehn. In’t Radio löppt dat jümmer mörgens Klock halbig ölven op Bremen Een.


Finden

Durchsuchen
Startseite
Vorwort
Gruppe bei Facebook
Alle Artikel
Aktuelle Ereignisse
Letzte Änderungen
Zufällige Seite
Erste Schritte
Support
Bearbeiten
Quelltext anzeigen
Bearbeitungshilfe
Seitenoptionen
Diese Seite diskutieren
Neuer Abschnitt
Druckversion
Kontext
Versionen
Links auf diese Seite
Änderungen an verlinkten Seiten
Meine Seiten
Anmelden / Benutzerkonto anlegen
Spezialseiten
Neue Seiten
Dateiliste
Statistik
Mehr …