Dithmarschen-Wiki

Druckversion | Impressum | Datenschutz

Grabbe, Karl

Aus Dithmarschen-Wiki

--Ditschie (Diskussion) 07:11, 11. Aug. 2017 (CEST)

Grabbe, Karl war Lehrer an verschiedenen Schulen und Rektor der Grundschule Bunsoh. Er war 1984 der erste Kulturpreisträger Dithmarschens.

Biographische Daten


Leben

Karl Grabbe war Hauptlehrer in Nindorf und der Großvater von Bernd Gadermann, der 1997 aus "Stanges Gasthof" den "Nindorfer Hof" in Nindorf entstehen ließ. Später wurde er Rektor der Dörfergemeinschaftsschule in Bunsoh bis er nach 41 Berufsjahren in den Ruhestand ging. Nach der Pensionierung zog er in sein Elternhaus am Meldorfer Hafen.

In seiner Freizeit leitete er die Chöre in Nindorf, Bunsoh und Odderade sowie den ersten plattdeutschen Kreis der Volkshochschule Meldorf.

Von 1978 - 1984 war er Sekretär der Klaus-Groth-Gesellschaft in Heide.


Auszeichnungen

Aufgrund seines Engagements zum Erhalt der plattdeutschen Sprache erhielt Karl Grabbe 1984 einstimmig den Dithmarscher Kulturpreis und war damit der erste Preisträger.

Aus der Laudatio von Prof. Reimer Bull:

Reimer Bull: Karl Grabbe, das Plattdeutsche und die Heimat

Leewe Herr Grabbe, ick freu mi heel dull! Dat harr ni beter kamen kunnt! Dor hett de Kreis in`t Swatte drapen: Karl Grabbe kriggt `n Pries för Heimatarbeit un all sein Doon för datt Plattdütsche! Un ick bin wiß: all Lüd, de Korl Grabbe kenn`n doot, all seggt se: Den hett he verdeent! Dat geiht klor! Dor kann eener op stahn! Un ick segg dat mit!

Un`nu schall `n Marner Jung vertell`n ; warum de Heiders dor Recht an hatt hebbt, as se den Meldörper Korl Grabbe den doren Pries geewen deen. Un dat will i Dithmarschen je al wat bedüden, wenn de Heiders de Meldörpers wat tokamen laat, un de Marners sünd dor babento mit inverstaan.

(... Hier ging der Redner kurz auf den Lebenslauf Karl Grabbes ein.)

Un denn har he sein Pensum as Lehrer achter sick. De Stoot keem un sä: So, nu büst du dor mit dör, nu verpust di man. – Un Korl Grabbe gung dorhin, nem he herkamen weer, in dat oole Hus achtern Diek an Möldörper Haven.

Man verpust`n dor harr he keen Lust to. In Dag kieken un vör sick hintöwen, dat weer nix för em. Eenunverti Johr weer he Lehrer ween, dor kunn he ni mit opholn, so op`n Sutz. Denn wenn du würkli Lehrer ween büst, kannst du dor ni mit opholn. Lehrer? Wat is dat eentli: `n Lehrer?

`n Lehrer? De bringt de Görn dat Lesen, Schriewen un Reken bi u wat dor sunst noch tohört. Man wat hört dor sunst noch to? Dor laat uns mal`n lütten Stoot öwer nadenken, denn dat, dat hett mit den Pries hier to doon.

`n Lehrer is`n Middelsmann. He steiht in de Merrn mank Güstern un Morn. He weet, wat güstern weer, un he schall sick Gedanken maken öwer dat, wat nödi deit för Morn. So weet he, wat he hüt to doon hett.

Eener, de so för sick hinlewen deit un weet nix af vun Güstern un scheert sick ni um Hüt un Morn, de kann wull de Kinner dat Lesen, Schriewen und Reken bibringen, man een Deel kann he ni, he kann eer keen Geschichten vertellen. Kann nix vun de Bökelnborg vertellen, nix vun Reimer vun Wiemerstedt, weet ni, wo dat Oole Büsum liggt, kann villicht dat Leed von Lütt Matte den Haas singen, man den sein Vadder kennt he nich, Klaus Groth ut Lüttenheid. Kennt keen Geschichen un keen Geschichte. Lewt vun Dag to Dagen, is`n Dagdriewer.

Dor hett sick Korl Grabbe för wohrt. Un hett sein Lewen lang versöcht, anner Lüd dorför to wohrn. He hett eer lehrt to frogen: Wonem kam ick her? Wonem will ick hin? Wo stah ick hüt? Und denn hett he eer Geschichten vertellt vun dat Wonemher, vun dat Wohnemhin und vun dat Hüt. Un dat hett he ni alleen i de School doon, denn seeten wi ni hier, dor hett de Kreis nix mit to kriegen, för`n gooden Lehrer gift dat keen Pries`. Nee, Korl Grabbe gung rut ut de School un fung an, de Lüd rundumto wat to vertellen. Un so`n Doon, dat hett`n ganz eenfachen Namen: dat nömt sick Heimatarbeit.

He is`n Middelsmann. He hett de Lüd wiest, dat dat Lewen n` Tellerrrand hett, öwer den man wegkieken kann. Un dat dat Spaß maakt, öwer den doren Tellerrand ruttokieken. Eerst wenn de Minsch anfangt to staunen: Jung, wat dat all gifft! – eerst denn is he op`n richtigen Weg! Anners is he stur. Un sture Lüd sünd gefährlige Lüd. De meent ümmer, allns mutt so ween, as se dat wennt sünd. Un wat ni so ist, dat döcht nix. Wat de Buer ni kennt, dat fritt he ni...

Korl Grabbe hett`n Dutten Lüd öwern Tellerrand wegholpen. He hett eer vertellt vun dit Land, vun de Geschichte, vun de wie man een Deel sünd. He is mit eer op Tour gahn: Vun hier bit in de graue Vörtied. Un denn hett he eer mit mit op de Literatour nahm`n, hett vörlest, hett vertellt. Un wenn se denn trüchkeem`n, denn harrn se sick ni blots amüseert, nee, denn wussen s `n gehöri Stück mehr vun de Heimat un vun de Welt.

De Lüd op de Reis to hölpen, dat is`n Arbeit för`n Middelsmann. Klor, reisen doot we all un meisttiets i annere Länner. Dor is nix gegen to seggen. Man dat is dat Drullige: Annerswo langt wi ümmer toeerst in de vergangen Tieden an. Dor lopt we mit Könige un Kaisers dör Slösser un Burgen, dreept uns mit den een`n Papst in Avignon un kiekt mit den annern in de Kuppel vun` Petersdom. Spikeleert, woveel Lüd de Pharao för de Pyramiden opbruukt hett un wüllt tokamen Johr na de ool`n Griechen.

Un wenn wi denn na Hus kamt un wiest uns Dias vör, denn seggt wi: Junge, dor is wat los! Dat kann ick die seggen! Dor kannst wat sehn!

Doch wat to Hus los is un wat hier to sehn is, dat weet wi mennimal ni. Un doch wer dat wichti. Denn wenn de Minsch sein Lewen ni fastmaken kann, ni to Hus un ni in de Geschichte, denn is he as Driewsand. Op Hoch seggt man dor je wull to: Denn hett he keen „Identität“.

Süh, dat wull ick seggen: `n gooden Middelsmann, dat is eener, de de Lüd to sowat as Identität hölpen deit.

Man „Identität“ – wat is dat?

Dat is`n Geföhl. Wenn du di seeker föhlst. Man wann föhlt de Minsch sick seeker? Wenn he sick utkennt. Un wo kennt he sick ut? In sein Revier. Un för Revier kannst ook seegen: in sein Heimat. Heimat, dat is de Placken, wo du di seeker föhln deist, dor kennst du di ut.

Man de Minsch lewt ni blots in de Heimat, he lewt in de Welt. Wi köönt de Oogen för de Welt ni tokniepen. Dat weer ni good för de Welt und eerst recht ni good för de Heimat.

Denn Heimat, dat heet je ni: Ick wull, wi weern noch kleen, Jehann. Dat heet ook ni: Kein Klang der aufgeregten Zeit drang noch in diese Einsamkeit, as Storm dat schreewen hett. Heimat – dat heet ni Nostalgie. Heimat – dat is keen Reservat un Museum för Hegers un Plegers. Heimat – dat is mehr als Trachten un oole Leeder op Niet. Heimat is jeden Dag un ni blots an`n Heimatdag.

Heimat is, dat eener seggen kann: Hier lew ick mien Lewen, hier heff ick mien Arbeit, mien Kollegen, mien Nawers. Hier ken ick de Lüd, hier kennt de Lüd mi. Hier kann ick de Welt öwersehn. Hier mag ick ni weg. Dat Lewen kann mi ook hier mennimal Angst injagen, man hier heff ick Hölpers, hier is de Angst ni so groot.

Warrt siet Jahr un Dag öwer nix soveel schreeven as öwer Heimat und Mundart, denn de, de hört dor ook mit to. Un dat Heimat un Platt Konjunktur hebbt, dat is warrafti keen Wunner.

De Welt kann een` bang maken. Larm un Striet an alle Ecken un Kanten. Raketen, wo du hinkieken deist. Man nie blots dat:

Mikroprozessoren un Computers krempelt de Welt um, un mennieen Kopp kann sick de nie Welt ni mehr vörstellen. Un so kriggt he dat mit de Angst.

Wenn de Minsch dat mit de Angst kriggt, dennso blifft he to Hus un geiht ni mehr in de Welt. Man sein Hus liggt merrn in de Welt, dat kriggt he bald klook. Un so fangt he an to fragen: Mutt dat all ween, wat nu passeert? He kiekt sick üm. Stunn dor ni eben noch`n oolet Hus? Un dor de Bööm, de sünd ok ni mehr dor. Dor geiht nu`n Straat. Un so fangt he an un begrippt, dat sein Revier em wat bedüden deid. Biherto harr he dor ni öwer nadacht. Sein Revier, dat weer je doch dat Alleralldäglichste. Dor weer he `n Dagdriewer. Man nu, wo dat an to bröckeln fangt, dor kriggt he dat mit de Angst. Un nu begrippt he, wat dat Gedicht vun Waltrud Bruhn em seggen will:

(...)

De Stadt Sitt dar, dat griese Wulkendook üm`t Haar,wat bevert se!Dar knackt al wedder watun brickt un bröselt weg.

De Stadt Sitt nich mehr lang,wenn dat ehr Lüüd nich wüllt Se is so oolt un möör –Versackt sachts achtern Diek.

(...)

He mut sick kümmern. He dött dat ni anner Lüd öwerlaten. He mutt sick wohrn. Wonem her? Wonem hin?

Keen Tofall, dat soveele Lüd, Junge un Olole, för eer Revier op de Straat gaht. Se wüllt keen Revier, in dat dat keen Bööm, keen Tiern, keen Güstern mehr gifft.

Un dat hört dor nu ook mit to: Junge un oole Lüd wüllt wat öwer Platt weeten. Mennieen will dat lehrn. Woso wüllt se dat? `n Professor för Platt, Dieter Stellmacher, hett mal seggt: „Als Sprechweise der Nahberührung ist vor allem heute der Dialekt in der Lage, den entfremdeten und verwalteten Bereichen modernen Lebens Überschaubarkeits- und Erlebnissphären entgegenzusetzen, in denen wechselseitiges Vertrauen, Sympathie und Geborgenheit herrschen oder wenigstens vermutet werde.“

Dat de Lüd dat mee`n doot, und dat se in de Volkshochschul`n loopt un dor wat vun Platt hörn wüllt, dor hebbt all die Middelsmänner to holpen, de as Korl Grabbe öwer Land trocken sünd un dorfür sorgt hebbt, dat de Lüd Platt to hörn kreeg`n.

Süß Johr is Korl Grabbe Sekretär vun de Klaus-Groth-Gesellschaft ween un hett sick för den Dichter un sein Moderspraak insett.

We wüllt uns nix vörmaken, Korl Grabbe weet dat genau: Mal geiht dat op, mal geiht dat dal mit dat Plattdütsche. Vör tweehunder Johr geew Klaus Harms keen Penn mehr för Platt. Mien leewe Landesspraak, goode Nacht! schreew he. Man denn keem de Anner, Klaus Groth, wies op sein`Quickborn un sä: Mien leewe Landesspraak, good`n Dag!

Wat de Tokunft bringen deit, dat weet keeneen. Wi hebbt `n Dutten för uns Spraak doon. Dat `n Lehrer sick hinstellt un snackt Platt, dat gifft ehr Valöör. Dat weer ni ümmer so. Dat is noch ni lang her, do säen de Lüd: Platt? Platt snackt de lütten Lüd! Dat is nix för uns un uns Kiner. Uns Kiner schüllt wat warrn, un wenn dor det Platt in de Weg is, denn mutt dat weg!

Dor hett sick al Klaus Groth öwer argart: „Dar keem toerst de Herr Söhn to Hus, har buten lehrt un studeert, heel natürli sein beten Hochdütsch för wunner wat, un sein Ooln weern de Apen, de`t ok för wat heeln. Denn woför han se ehr Geld utgeben? Nu war de Jung Paster, Afkat oder Kaspelvagt. Un wenn nu in de Kommun, in de Kark, op de Gerichtsdeel spraken or redt war, so weer he de Mann, dar kun keen Minsch gegenan. Denn plattdütsch wag man nich, dat weer jo gemeen (...) Un so war de ganze Gemeen stumm un toletz dumm. Ja, ok dumm, denn wer ni mehr vör sein Meenung spreken kann, is so gut as dumm.“

Klor, Klaus Groth hett al fragt: „Wat nützt uns denn awer dat Plattdütsc? (...) Wo wit kann man darmit recken? Weer`t ni wichtiger, wenn wi all ordentli hochdütsch lehrn?“ Un he hett seggt: „Ja, warum nich? lehrt man. Brukt dat Plattdütsche darum ja nich to vergeten.“

Dat is dat. Dor hett he Recht mit. Dat gifft keen ernsthaftigen Minschen, de meent, de Lüd schulln nu all wedder Platt snacken. De dat seggen dee, de harr sein Klook nie. Un dat gifft keen ernsthaftigen Minschen, de seggen deit: Platt is beter as Hoch! Dat heet: Seggen doot dat eenige, man ernst kannst ehr ni nehmen.

Wi hoolt nix vun Etiketten: Französisch ist elegant, Dütsch is al recht wat holpriger, Russisch, dat hett de Seele, un Platt, dat kümmt vun Harten und Hoch blots ut`n Kopp. Gah mi af un gah mi to. Dor wüllt wi nix mit to kriegen hebben. Hier warrt Hoch ni gegen Platt utspeelt un Platt ni gegen Hoch. De dat deiht, de hett noch nie lest un hört, wo schön dat klingt:

Gelassen stieg die Nacht ans LandLehnt träumend an der Berge Wand,Ihr Auge sieht die goldne Waage nunDer Zeit in gleichen Schalen stille ruhn.

Dat weer Mörike. Keen sick ümmer blots op de Bost haut un gröhlt: Mann, wat is unser Platt doch schön! Geiht nix daröwer! De kennt keen Hoch un de kann keen Hoch! Dor maakt Korl Grabbe un ick ni mit! Wi sünd doch ni verbiestert!

Man wo wi uns to freut, dat is wat ganz anneret. Eben hebbt wi noch seggt: Gelassen stieg die Nacht ans Land... un nu freut wi uns, dat wi ook seggen könnt:

De Welt is rein so sachen, As leeg se deep in`n Droom, Man hört ni ween`n noch lachen,Se`s liesen as een Boom.

Se snackt man mank de Blöder As snack en Kind in`n Slaap, Dat sünd de WegenlederFör Köh un stille Schaap

(...)

Klaus Groth. Wie freut uns, dat wi Platt köönt, wi freut uns, dat wi dat ook könnt. Platt is ni beter as Hoch, un Hoch is ni beter as Platt. Anners: Hoch is anners, Platt is anners. Wi freut uns, dat de Lüd anfangt, dat klook to kriegen, wo schön dat is, wenn eeener Hoch kann un Platt babento. Un wi freut uns, wenn se dat spitz kriegen doot, wo feine Saken dat in Platt gifft. Dat is noch ni lang her, dor weern dat man wenige, de dt wussen. De meersten dachen: Platt, dat is wat för Döntjes. Ivo Braak hett darvun in sein Roman „Tieden“ vertellt, wo baff he weer, as he to`n erstemal Dichtung op Platt to hörn kreeg. Dat harr he nich glööft, dat sowat mögli weer: „Un dat allns in mien Spraak! Nich in Leben harr ick dat dacht, dat se dat kunn. Ick harr ehr nix totruut. Se weer doch dat Alleralldäglichste. Schull dat denn angahn können, dat se slapen harr, deep, deep slapen? Un schull dat denn wahr ween, wenn eener se anröhrn kunn, dat se denn opwaak? Hier harr eener dat kunnt.“

Un dor meen he den Dichter mit. Man ook de Dichter is nix ohn den annern, ohn sein Middelsmann. Wi mennimal hett Korl Grabbe düssen Middelsmann för de Dichters maakt. De, de hier al ümmer wahnt hebbt, de hett he vergnögt un nadenkern maakt, wenn he eer vun Land un Lüd vertellen un vörlessen dee. Jungedi mag de een oder anner dacht hebben, dat weer ick mi ni vermoden ween, dat so feine Sachen in uns Krönk staht. Kannst die meist wat op inbill`n! – Un den annern, de ni vun hier is, den hett he holpen, dat de sein niet Revier beter kennenlehrn dee. Süh, un mennimal is dat je so, dat de, de niet ist, neeschieriger is as de, de al ümmer hier seet. Un denn vertellt de Niee den Ool`n , wat dat hier al gifft. Un wenn de Ool dnn seggt: Wo weetst du dat denn her? Dat heff ick je sülm noch nie wußt! Denn musst du seggen: Gah man mol mit Korl Grabbe, de kann di dien Heimat wiesen!

Un dor weer Dank för to seggen.


Finden

Durchsuchen
Startseite
Vorwort
Gruppe bei Facebook
Alle Artikel
Aktuelle Ereignisse
Letzte Änderungen
Zufällige Seite
Erste Schritte
Support
Bearbeiten
Quelltext anzeigen
Bearbeitungshilfe
Seitenoptionen
Diese Seite diskutieren
Neuer Abschnitt
Druckversion
Kontext
Versionen
Links auf diese Seite
Änderungen an verlinkten Seiten
Meine Seiten
Anmelden / Benutzerkonto anlegen
Spezialseiten
Neue Seiten
Dateiliste
Statistik
Mehr …